Γράφει η συγγραφέας Μελίνα Ηλιοπούλου.
Μασσαλία…απλή κι αγαπημένη! Την έχω επισκεφτεί αμέτρητες φορές, για λόγους κάθε φορά διαφορετικούς. Κρατώ πάντα μαζί μου ένα βιβλίο που την αναφέρει, έτσι τη φτιάχνω ξανά, αλλιώτικη, μέσα στο νου μου. Με συνοδεύουν πάντα τα λόγια του Νίκου Καζαντζάκη, «κάθε άρτιος ταξιδευτής δημιουργεί πάντα τη χώρα που ταξιδεύει». Στο μυαλό μου την έχω σαν το αρχοντικό λιμάνι της Γαλλίας. Μου αρέσει να περπατώ στο φως του σούρουπου και να στέκομαι πάντα μπροστά στην μεταλλική πλάκα που μνημονεύει τους πρώτους Έλληνες – τους Φωκαείς. Έφτασαν εδώ γύρω στον 7ο αιώνα, πάνω στις πεντηκόρους, τα ταχύτερα πλοία της εποχής τους. Για πολλούς, ακόμη και σήμερα, αυτή παραμένει η ελληνική πόλη της Γαλλίας.
Έφτασα με το τρένο από τη Νίκαια. Σε όλη τη διαδρομή χάζευα το τοπίο κι άφηνα το μυαλό μου να περιπλανιέται — από πού έρχομαι, πού πηγαίνω. Με τη Μασσαλία νιώθω να ταυτίζομαι. Είναι η πόλη της φυγής, της αναμονής, των ονείρων. Και πάντα, εκεί ψηλά, η Παναγία — η Bonne Mère — σαν να απλώνει προστατευτικά το βλέμμα της πάνω σου. Για τους ντόπιους, είναι απλά «η εκκλησία που βλέπει την πόλη».
Αυτή η πόλη ισορροπεί πάνω σε κομματιασμένες ασβεστολιθικές πλάκες, που φλερτάρουν με το μπλε της Μεσογείου. Δεν είναι απλώς πόλη, είναι πέρασμα. Η θάλασσα της μιλάει με όλες τις γλώσσες και οι γωνιές της μυρίζουν αλάτι, σαπούνι και εξορία. Ο Ζαν-Κλοντ Ιζζό, στον κύκλο η Τριλογία της Μασσαλίας, την περιγράφει σαν έναν τόπο, όπου η ουτοπία και η ομορφιά συνυπάρχουν, με ήρωες που ζουν «στην κόψη του φωτός και της απελπισίας». Ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης κάνει αναφορά σε αυτή την πόλη στο διήγημα «Η Νοσταλγός»(1894), κάνοντας νύξη για τη Μασσαλία ως μέρος αναχωρήσεων και επιστροφών.
Από τα στενά του Πανιέ μέχρι τον βράχο της Παναγίας, η Μασσαλία αφηγείται ιστορίες χωρίς τελεία. Είναι λιμάνι, αλλά ποτέ τελικός προορισμός. Είναι πόλη-σκηνικό: πρέπει να την περπατήσεις, να την αφουγκραστείς, να την τραγουδήσεις. Σιγοτραγουδώ τη «Μασσαλιώτιδα», τον εθνικό ύμνο της Γαλλίας, που γεννήθηκε εδώ — σε αυτή την πόλη της μνήμης και της φυγής. Ο μόνος μου οδηγός είναι ό,τι έχω διαβάσει σε λογοτεχνικά βιβλία. Πολλοί λογοτέχνες έκαναν ήδη αυτό το ταξίδι· εγώ απλώς ακολουθώ τα βήματά τους. Λεωφόροι και λευκά κτίρια, αυλές, καταστήματα, προσόψεις, παζάρια — και ανάμεσά τους, μυρωδιές από μπουγιαμπέσα και αλμύρα. Η πόλη απλώνεται μπροστά μου σαν μωσαϊκό ιστοριών.
Συνοικία Πανιέ…ετερόκλητη και λίγο αλήτισσα. Η γειτονιά αυτή ασκεί μια ενδόμυχη έλξη να μείνω αναζητώντας μνήμες μέσα από παλιά βιβλία σε βιβλιοπωλεία και παλαιοπωλεία. Κάθομαι σε ένα τραπεζάκι κάτω από μια μουριά παρέα με ένα ροζέ κρασί. Αφήνομαι στον παλμό της πόλης. Σε αυτή την πόλη δεν έρχεσαι πότε να ψάξεις κάτι, έρχεσαι για να βρεις τον εαυτό σου. Το γαλάζιο της Μεσογείου είναι μοναδικό. Τα θαλασσοπούλια πετούν πάνω από τον κόλπο, ένα πλοίο στολίζει το σκηνικό παίζοντας με τις σκιές που χαράζει ο ήλιος στο νερό.
Κι αυτό το ταξίδι πλησίαζε στο τέλος του. Στον ορίζοντα αναζητούσα το φρούριο του Ιφ, απέναντι από τη Μασσαλία – τη θρυλική φυλακή όπου κρατήθηκε ο Εδμόνδος Νταντές, ο ήρωας του Αλέξανδρου Δουμά, στο αθάνατο μυθιστόρημα «Ο Κόμης Μοντεκρίστο». Ένα νησί-σκιά, σύμβολο της απομόνωσης και της προσδοκίας. Και εγώ, καθώς το κοιτούσα, ένιωθα να με συνδέει μια αόρατη κλωστή με τη λογοτεχνία και τον θρύλο, σαν να ήμουν κι εγώ κομμάτι μιας ιστορίας που κάποιος άλλος είχε ήδη γράψει.
Βιβλία:
Ζαν-Κλωντ Ιζζο, Η τριλογία της Μασσαλίας, Πόλις, Αθήνα 2012.
Fabio Stassi, Νυχτερινό στη Γαλλία, Ίκαρος, Αθήνα 2025.
Anna Seghers, Τράνζιτο, Άγρα, Αθήνα 2006.
Ζυλ Βενσάν, Τρεις ώρες πριν χαράξει, Καστανιώτη, Αθήνα 2020.
——————————————————————————————————–
Η Μελίνα Ηλιοπούλου γεννήθηκε στην καρδιά της Αφρικής και από πολύ νωρίς έμαθε να αγαπά τα ταξίδια και τις περιπέτειες. Όπως τα αποδημητικά πουλιά, ταξίδεψε στην Ευρώπη για να σπουδάσει και να ανακαλύψει τα μυστικά πολλών πολιτισμών.
Σήμερα, ζει την καθημερινότητά της στις σχολικές τάξεις, όπου εργάζεται με εφήβους, ενώ η αγάπη της για τα παιδιά, τη θάλασσα, τα σύννεφα και τα ταξίδια δεν σταματά ποτέ. Η αγαπημένη της πόλη είναι το Λονδίνο, το αγαπημένο της ποτάμι ο Νείλος, και ο αγαπημένος της προορισμός τα σύννεφα.
Η Μελίνα γράφει ταξιδιωτικά παραμύθια, συνδυάζοντας τις εμπειρίες της από μεγάλες πόλεις και μακρινούς πολιτισμούς. Έχει εκδώσει πέντε βιβλία και ένα εκπαιδευτικό λογισμικό. Το όνειρό της είναι να κάνει το γύρο του κόσμου με ένα πολύχρωμο αερόστατο. Αν την αναζητήσετε, θα τη βρείτε είτε στην αίθουσα αναχωρήσεων κάποιου αεροδρομίου με το διαβατήριο στο χέρι, είτε στο γραφείο της, βυθισμένη στις σελίδες που γράφει για τις επόμενες περιπέτειές της.