Της Χριστίνας Αποστολίδη
Θέλουμε να αποτρέψουμε την ενδοσχολική βία; Απαγορεύουμε τη χρήση κινητών τηλεφώνων και επιβάλλουμε πολυήμερες αποβολές ή και απομάκρυνση των παιδιών από το σχολικό περιβάλλον. Δεν αναζητάμε τις αιτίες για τις οποίες κάποια παιδιά δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν, να εκφράσουν και να διαχειριστούν τα συναισθήματά τους.
Θέλουμε να καλλιεργήσουμε τη φιλαναγνωσία;; Εισάγουμε στα σχολεία την ανάγνωση λογοτεχνικών έργων, το νεότερο εκ των οποίων γράφτηκε το 1954. Δεν αναρωτιόμαστε μήπως έτσι όχι μόνο δεν τα φέρνουμε πιο κοντά στη λογοτεχνία, αλλά τα απομακρύνουμε εντελώς.
Μέτρα τιμωρητικά και στις δύο περιπτώσεις. Μέτρα αποσπασματικά, χωρίς συνολική θεώρηση της παιδικής και εφηβικής ηλικίας.
Κι όμως, αν θέλουμε να αντιμετωπίσουμε τα όποια προβλήματα από τη ρίζα τους, οφείλουμε να κάνουμε πολλά βήματα πίσω και να δούμε το δάσος, όχι το δέντρο. Οφείλουμε να αναζητήσουμε συνέργειες. Η λογοτεχνία —και ειδικά η σύγχρονη λογοτεχνία, τόσο ως προς το ύφος όσο και ως προς τη θεματολογία— δεν θα τραβήξει απλώς το ενδιαφέρον των παιδιών· θα δημιουργήσει έναν ασφαλή χώρο, μέσα στον οποίο θα μπορέσουν να επεξεργαστούν τα συναισθήματά τους.
Ένα τέτοιο παράδειγμα σύγχρονης λογοτεχνίας είναι ο Αόρατος, ένα βιβλίο που εξετάζει το θέμα της ενδοσχολικής βίας από όλες τις πλευρές, χωρίς ίχνος διδακτισμού. Ένα τέτοιο βιβλίο θα έπρεπε να διαβάζεται δυνατά στην τάξη, λίγες σελίδες τη φορά, με πολλή συζήτηση και – γιατί όχι; – δραματοποίηση κάποιων σκηνών. Να μπούμε στη θέση όχι μόνο του θύματος ή του θύτη, αλλά και των παρατηρητών: αυτών που παρακολουθούν μια κακοποίηση χωρίς να κάνουν τίποτα για να τη σταματήσουν – κι έτσι συμβάλλουν στη συνέχισή της.
Και τέτοια βιβλία δεν θα πρέπει να διαβάζονται μόνο από τα παιδιά και τους υπεύθυνους εκπαιδευτικούς, αλλά από όλο το διδακτικό προσωπικό για να μπορούν να διαγιγνώσκουν έγκαιρα τέτοιες καταστάσεις και να τις χειρίζονται με τρόπο σφαιρικό κι ουσιαστικό – όχι απλώς επιβάλλοντας ποινές.
«Και ακριβώς εκείνη τη στιγμή, το φοβισμένο αγόρι, που κοιτάζει το σάντουίτς του στο χώμα, ανακαλύπτει ότι η πραγματική βία υπάρχει. Όχι η βία που έχει συνηθίσει να βλέπει καθημερινά στην τηλεόραση, αυτή η τόσο μακρινή που συμβαίνει σε άλλους ανθρώπους, σε άλλους τόπους… αλλά αυτή που μόλις άγγιξε τον περίγυρό του.
Ανακάλυψε επιπλέον το άλλο πρόσωπο της βίας, αυτό που κανένας δεν αναφέρει: εκείνου που κοιτάζει και δεν κάνει τίποτα· όλων εκείνων των συμμαθητών που έχουν πλησιάσει να δουν το θέαμα, αλλά έχουν αποφασίσει να μην επέμβουν· εκείνων που μπροστά σε έναν καβγά ανοίγουν την κάμερα του κινητού τους για να μπορέσουν μετά να καυχηθούν για τη στιγμή· εκείνων που μπροστά σε ένα ατύχημα προτιμούν να κάνουν οτιδήποτε άλλο παρά να βοηθήσουν· εκείνων που μπροστά σε μια αδικία γυρίζουν το κεφάλι από την άλλη μεριά, προς τα εκεί όπου δεν υπάρχει τίποτα να δουν.»
Ανεδαφικά πράγματα; Ίσως. Κι ας υποθέσουμε ότι καταφέρνουμε να διαβάζονται τέτοια βιβλία στο σχολείο. Με τους γονείς τι γίνεται; Δε θα πρέπει κι εμείς να αντιληφθούμε τη δική μας ευθύνη στο να μπαίνουν τα παιδιά μας στον ρόλο του θύτη που ξεσπά σε λάθος στόχο, του θύματος που καταπιέζει όσα νιώθει και δε ζητά έγκαιρα βοήθεια, αλλά και του παρατηρητή που απλά «κοιτά τη δουλειά του»;
Κάπου εδώ αρχίζω να οραματίζομαι κι άλλες συνέργειες μεταξύ σχολείου και οικογένειας. Εξάλλου, οι γονείς πηγαίνουμε συχνά στο σχολείο: για να ενημερωθούμε για την ύλη που θα καλυφθεί ανά μάθημα, το είδος των εργασιών που θα δίνονται στο σπίτι, αν και πώς πρέπει να βοηθάμε, τις επιδόσεις των παιδιών μας… Ας σκεφτούμε πόσο ουσιαστικό θα ήταν αν μία από αυτές τις φορές, αντί να εστιάσουμε πάλι στο γνωστικό κομμάτι, μαζευόμασταν σε μια τάξη και τα ίδια τα παιδιά μας διάβαζαν αποσπάσματα ή ζωντάνευαν σκηνές από βιβλία σαν τον Αόρατο.
Θέλω να πιστεύω ότι με τέτοιες συνέργειες, εκπληρώνουμε ταυτόχρονα πολλούς στόχους. Φέρνουμε όντως τα παιδιά πιο κοντά στη λογοτεχνία κι είναι πολύ πιθανό να αναζητήσουν στη συνέχεια κι άλλα βιβλία, μέσα στα οποία θα βρουν τύπους ανθρώπων που αναγνωρίζουν, εμπειρίες κοντινές σε δικά τους βιώματα. Κι έτσι, χωρίς καν να το καταλαβαίνουν, καλλιεργούν τη συναισθηματική τους νοημοσύνη, συνειδητοποιούν τη δική τους ευθύνη στα πράγματα. Κι όσοι εκπαιδευτικοί και γονείς τα ακολουθήσουμε σε αυτό το ταξίδι θα μπορέσουμε να τα πλησιάσουμε πιο ουσιαστικά, να αντιληφθούμε τον δικό μας ρόλο και να γίνουμε καλύτεροι απέναντί τους, στον συνάνθρωπο, στον ίδιο μας τον εαυτό.
* Αόρατος, Eloy Moreno, μτφρ. στα ελληνικά Δέσποινα Δρακάκη, Εκδόσεις Ψυχογιός. Κατά την προσωπική μου άποψη, είναι κατάλληλο για τις τελευταίες τάξεις του δημοτικού και το γυμνάσιο.
——————————————————————————————————–
Η Χριστίνα Αποστολίδη γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Αθήνα. Σπούδασε Επικοινωνία & Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης κι εργάζεται στον χώρο του marketing. Τα τελευταία χρόνια, ζει με την οικογένειά της στο Ηράκλειο της Κρήτης.
Από τις Εκδόσεις Μίνωας έχουν εκδοθεί τα βιβλία της: «Ο λύκος και η πεταλούδα», «Το άτακτο καπέλο», «Οχ, πρασίνισα!», «Οχ, κοκκίνισα!» και «Οχ, κιτρίνισα!», ενώ από τις Εκδόσεις Ψυχογιός κυκλοφορούν τα «Πάρτι το ποτάμι» (Κατάλογος The White Ravens 2023, Βραχείς Κατάλογοι Κύκλου του Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου 2023), «Χόρεψε μαζί μου» (Έπαινος διαγωνισμών Γυναικείας Λογοτεχνικής Συντροφιάς 2021, Βραβείο Κύκλου του Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου 2024) και «Κάθε εποχή μια βόλτα». Γράφει επίσης παιδικά τραγούδια.